Een andere schoonheid

Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakte fotograaf Eva Besnyö pasfoto’s voor vervalste persoonsbewijzen. Met die foto’s konden mensen onderduiken, reizen en overleven. Toch zijn ze in geen enkel archief te vinden. Haar modernistische foto’s van mensen en gebouwen zijn bekend en grotendeels gedigitaliseerd, maar het meest urgente deel van haar werk ontbreekt.

Vanaf 2023 zocht ik naar deze afwezige foto’s: in het NIOD, het Verzetsmuseum, het Stadsarchief Amsterdam en het Maria Austria Instituut, in de collectie van een jonge verzamelaar van persoonsbewijzen, en in gesprekken met Besnyö’s dochter Iara Brusse. Functioneler dan een pasfoto kan fotografie niet zijn. Wat betekent het als de belangrijkste bijdrage van een fotograaf tegelijk heel eenvoudig en onbekend is? Waarom waarderen we fotografie vooral als ze mooi is, en verdwijnt functionele fotografie uit beeld, zelfs als ze levens heeft gered?

Tijdens het onderzoek ontdekte ik dat mijn eigen oma in de oorlog meewerkte aan het vervalsen van persoonsbewijzen. Ze heeft daar nooit over gesproken. Zo werd het ook een onderzoek naar zwijgen: in families, maar ook in archieven en instellingen.

Het onderzoek begon als scriptie aan de master F for Fact van het Sandberg Instituut en leidde tot de installatie Reflecting Resistance (2024) en de publicatie Een andere schoonheid (2026).